وَأَنْ لَّا تَعْلُوا عَلَى اللَّهِ إِنِّي آتِيكُم بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ

و در برابر خدا تکبّر نکنید که من برای شما دلیلی روشن آورده ام.

و زنهار بر خدا تکبر و طغیان مجویید که من بر شما حجت آشکار آوردم.

do not rise up against allah, i come to you with clear authority.

اور یہ کہ الله کے خلاف سرکشی نہ کرو میں تمہارے پاس کھلی دلیل لایا ہوں

وَإِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ أَن تَرْجُمُونِ

و من به پروردگارم و پروردگار شما از اینکه مرا سنگسار کنید [یا برانید یا متهم کنید] پناه می برم؛

و من به خدای خود و خدای شما پناه می‌برم از اینکه عزم آزار و سنگسار من کنید.

i take refuge with my lord and your lord lest you stone me.

اور بے شک میں نے اپنے اور تمہارے رب کی پناہ لی ہے اس واسطے کہ تم مجھے سنگسار کرو

وَإِنْ لَّمْ تُؤْمِنُوا لِي فَاعْتَزِلُونِ

و اگر به من ایمان نمی آورید [از آزردن من و باز داشتن مردم از ایمان آوردن] کناره گیری کنید.

و اگر به (رسالت) من ایمان نمی‌آورید پس مرا به حال خود واگذارید (و در پی قتل و آزارم بر نیایید).

and if you do not believe me, then leave me! `

اور اگرتم میری بات پر ایمان نہیں لاتے تو مجھ سے الگ ہو جاؤ

فَدَعَا رَبَّهُ أَنَّ هَؤُلَاء قَوْمٌ مُّجْرِمُونَ

[فرعونیان دست از آزردنش برنداشتند و مردم را از ایمان آوردن مانع شدند] پس پروردگارش را خواند که اینان قومی گناهکارند.

(فرعونیان دست از ستمش برنداشتند) پس دعا کرد که ای خدا، اینان مردمی سخت مجرم و بدکارند.

then he supplicated to his lord saying: `these are sinful people. `

پس اس نے اپنے رب کو پکارا کہ یہ تو مجرم لوگ ہیں

فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ

[گفتم:] بندگانم را شبانه حرکت ده؛ زیرا شما مورد تعقیب هستید،

(خدا فرمود) پس تو بندگان (با ایمان) مرا شبانه از شهر بیرون بر، چرا که فرعونیان شما را تعقیب کنند.

(his lord answered): `set out with my worshipers in the night, for you will surely be followed.

حکم ہوا پس میرے بندوں کو رات کے وقت لے چل کیوں کہ تمہارا پیچھا کیا جائے گا

وَاتْرُكْ الْبَحْرَ رَهْوًا إِنَّهُمْ جُندٌ مُّغْرَقُونَ

و دریا را با [همان] راه های گشاده [که برای عبور شما باز کردیم] پشت سر بگذار [تا فرعونیان هم در آن درآیند]؛ زیرا آنان سپاهی محکوم به غرق شدن هستند.

آن گاه دریا را (همان گونه که بر تو بشکافتیم) آرام و خشک بگذار و بگذر که فرعون و لشکریانش تمام به دریا غرق شوند.

then leave the sea calm they are an army that will be drowned.

اور سمندر کو ٹھہرا ہوا چھوڑ دے بے شک وہ لشکر ڈوبنے والے ہیں

كَمْ تَرَكُوا مِن جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

چه بسیار بوستان ها و چشمه سارانی که آنان [پس از خود] بر جای گذاشتند،

چه بسیار باغ و بستانها و چشمه‌های آب،

how many gardens and fountains did they leave behind,

کتنے انہوں نے باغات اور چشمے چھوڑے ہیں

وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ

و کشتزار و جایگاه های نیکو و باارزش،

و کشت و زرعها و مقام و منزلهای عالی رها کردند و رفتند.

and sown fields, fine sitting places,

اور کھیتیاں اور مقام عمدہ

وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهِينَ

و نعمت هایی که با آسایش و خوشی از آن برخوردار بودند.

و ناز و نعمت وافری که در آن غرق بودند و از همه چشم پوشیدند.

and good things in which they took delight.

اورنعمت کے سازو سامان جس میں وہ مزے کیا کرتے تھے

كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا قَوْمًا آخَرِينَ

[آری، سرانجام کارشان] چنین بود و ما همه آنها را به قومی دیگر به میراث دادیم.

این چنین بود و ما آن ناز و نعمتها را از قوم گذشته ارث به قوم دیگر دادیم.

as such (it was). and we made other people inherit them.

اسی طرح ہوا اورہم نے ان کا ایک دوسری قوم کو وارث کر دیا

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاء وَالْأَرْضُ وَمَا كَانُوا مُنظَرِينَ

پس نه آسمان برآنان گریست و نه زمین و [هنگام نزول عذاب هم] مهلت نیافتند.

و بر مرگ گذشتگان هیچ چشم آسمان و زمین نگریست و بر هلاکشان مهلت ندادند.

neither heaven nor earth shed tears for them; nor were they respited,

پس ان پر نہ آسمان روویا اور نہ زمین اور نہ ان کو مہلت دی گئی

وَلَقَدْ نَجَّيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنَ الْعَذَابِ الْمُهِينِ

همانا ما بنی اسرائیل را از آن عذاب خوارکننده نجات دادیم.

و البته ما بنی اسرائیل را از عذاب ذلّت و خواری نجات دادیم.

and we saved the children of israel from a humiliating punishment

اورہم نے بنی اسرائیل کو اس ذلت کےعذاب سے نجات دی

مِن فِرْعَوْنَ إِنَّهُ كَانَ عَالِيًا مِّنَ الْمُسْرِفِينَ

از فرعون که متکبری سرکش از زمره اسراف کاران بود،

از شر فرعون که سخت متکبر و ستمکار بود آسوده ساختیم.

from pharaoh, who ranked high in sin,

(یعنی) فرعون سے بے شک وہ ایک سرکش حد سے بڑھنے والا تھا

وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلَى عِلْمٍ عَلَى الْعَالَمِينَ

و آنان را از روی آگاهی بر جهانیان [زمان خودشان] برگزیدیم؛

و آنها را در آن دور بر عالمیان به علم و دانش (کتاب آسمانی تورات) برگزیدیم.

and we chose them, out of a knowledge above the nations (of their time).

اور ہم نے اپنے علم سے ان کو جہان والوں پر چن لیا تھا

وَآتَيْنَاهُم مِّنَ الْآيَاتِ مَا فِيهِ بَلَاء مُّبِينٌ

و به آنان از آیات و معجزات آنچه را که در آن آزمایشی آشکار بود، عطا کردیم.

و آیات و معجزاتی (از رحمت و غضب) بر آنها به دست موسی آوردیم که در آن کاملا و آشکارا آزمایش شوند.

and gave signs to them in which there was a clear trial.

اور ہم نے ان کو نشانیاں دی تھیں جن میں صریح آزمائش تھی

إِنَّ هَؤُلَاء لَيَقُولُونَ

اینان [که شرک و کفر سراپای وجودشان را فرا گرفته است] با اصرار [به اهل ایمان] می گویند:

همانا اینان (یعنی مشرکان مانند دهریان) البته خواهند گفت،

yet these say:

بے شک یہ لوگ کہتے ہیں

إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُنشَرِينَ

پایان زندگی جز همین مرگ نخستین نیست و ما [پس از این مرگ] برانگیخته نخواهیم شد.

که ما جز این مرگ اول (دیگر هیچ مرگ و زندگی) نداریم و هیچ (در قیامت) زنده نخواهیم شد.

`there is nothing except the first death, we shall never be revived.

کہ او رمرنا نہیں ہے مگر یہی ہمارا پہلی بار کا مرنا اور ہم دوبارہ اٹھائے جانے والے نہیں

فَأْتُوا بِآبَائِنَا إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ

اگر شما [در زمینه زنده شدن مردگان] راستگویید [با درخواست از خدا] پدران ما را [زنده کنید و نزد ما] بیاورید [تا ما به زنده شدن مردگان یقین پیدا کنیم!!]

پس پدران ما را اگر راست می‌گویید بیاورید.

bring us our fathers, if what you say is true. `

پس ہمارے باپ دادا کو لے آؤ اگر تم سچے ہو

أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ

آیا اینان [در قدرت و شوکت] برترند یا قوم تُبَّع، و کسانی که پیش از آنان بودند؟ ما همه آنان را هلاک کردیم؛ زیرا می رم بودند؛

آیا اینان بهترند (و نیرومندتر) یا قوم تبّع و اقوام پیش از آنان که چون بسیار مردم بدکار مجرمی بودند ما همه را هلاک کردیم.

are they better or the people of tubba` and those who were before them whom we destroyed? indeed they were sinners.

کیا وہ بہتر ہیں یا تبع کی قوم اوروہ لوگ جو ان سے پہلے ہوئے ہم نے انہیں ہلاک کر دیا کیوں کہ وہ مجرم تھے

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ

و ما آسمان ها و زمین و آنچه را میان آن دو است، به بازی نیافریده ایم؛

و ما آسمانها و زمین و آنچه را بین آنهاست به بازیچه خلق نکردیم.

it was not in play that we created the heavens and the earth and all that is between them.

اور ہم نے آسمانوں اور زمین کو اورجو کچھ اس کے درمیان میں ہے کھیل کے لیے نہیں بنایا

مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

ما آن دو را جز به درستی و راستی به وجود نیاورده ایم، ولی بیشترشان [به حقایق] معرفت و آگاهی ندارند.

آنها را جز به حق (و از روی حکمت و مصلحت) نیافریدیم و لیکن اکثر مردم از آن آگاه نیستند.

we created them in nothing else except the truth. but most do not know.

ہم نے انہیں بہت ہی مصلحت سے بنایا ہے لیکن اکثر ان میں سے نہیں جانتے