قَالَ فَمَا خَطْبُكُمْ أَيُّهَا الْمُرْسَلُونَ

[ابراهیم] گفت: ای فرستادگان! دنبال چه کار مهمی هستید؟

ابراهیم گفت: ای رسولان حق، باز گویید که شما برای چه کار مأمورید؟

`messengers, ` said he (abraham), `what is your errand? `

فرمایا اے رسولو! تمہارا کیا مطلب ہے

قَالُوا إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمٍ مُّجْرِمِينَ

گفتند: ما را به سوی مردمی گنهکار فرستاده اند؛

گفتند: ما بر قوم بدکاری فرستاده شده‌ایم (یعنی قوم لوط).

they replied: `we are sent to a sinful nation,

انہوں نے کہا ہم ایک مجرم قوم کی طرف بھیجے گئے ہیں

لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِّن طِينٍ

تا [بارانی] از گِل سنگ بر آنان بفرستیم؛

تا بر سر آنها از گل سنگباران کنیم.

so that we bring down stones of clay upon them

تاکہ ہم ان پر مٹی کے پتھر برسائیں

مُسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ

[سنگی که] نزد پروردگارت برای تجاوزکاران نشانه گذاری شده است؛

که آن سنگها نزد پروردگار تو معیّن و نشاندار برای ستمکاران است.

marked by your lord for the sinful. `

وہ آپ کے رب کی طرف حدسے بڑھنے والوں کے لیے مقرر ہو چکے ہیں

فَأَخْرَجْنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

پس هرکه را از مؤمنان در آن شهر بود [پیش از آمدن عذاب] بیرون بردیم؛

پس، از اهل ایمان هر که بود از آن دیار خارج کردیم.

so we brought the believers out of that they were in.

پھر ہم نے نکال لیا جو بھی وہا ں ایمان دار تھا

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِّنَ الْمُسْلِمِينَ

در آنجا جز یک خانه از مسلمانان [که اهلش مطیع خدا بودند، نیافتیم.]

و در همه آن دیار جز یک خانه (لوط) دیگر مسلم خداپرست نیافتیم.

but we found in it only one household of those who had surrendered themselves,

پھر ہم نے وہاں سوائے مسلمانوں کے ایک گھر کے نہ پایا

وَتَرَكْنَا فِيهَا آيَةً لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

در آنجا [پس از زیر و رو شدن شهر و هلاکت مردم] نشانه و عبرتی [از قدرت، غضب خود و محکومیت می رمان] برای کسانی که از عذاب دردناک می ترسند به جا گذاشتیم.

و در آن دیار (که ویران کردیم) برای آنان که از عذاب دردناک (قهر خدا) می‌ترسند آیت عبرتی واگذاردیم.

and left therein a sign for those who fear the painful punishment.

اورہم نے اس واقعہ میں ایسے لوگو ں کے لیے ایک عبرت رہنے دی جو دردناک عذاب سے ڈرتے ہیں

وَفِي مُوسَى إِذْ أَرْسَلْنَاهُ إِلَى فِرْعَوْنَ بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ

و [نیز] در [سرگذشت] موسی، چون او را با دلیلی روشن به سوی فرعون فرستادیم [عبرتی است.]

و نیز در (رسالت) موسی (آیت عبرت است) که با معجزه روشن به سوی فرعونیانش فرستادیم.

in moses, too, (there were signs). we sent him to pharaoh with clear authority,

اور موسیٰ کے قصہ میں بھی عبرت ہے جب کہ ہم نے فرعون کے پا س ایک کھلی دلیل دے کر بھیجا

فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ وَقَالَ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

پس فرعون با سپاهیانش روی [از حق] گرداندند و گفت: [این مرد] یا جادوگر است یا دیوانه!

و فرعون به غرور ملک و قدرت (از طاعت حق) سرکشید و گفت که موسی ساحر یا دیوانه است.

but he turned his back with his assembly, saying: `he is (either) a sorcerer or a mad man! `

سو اس نے مع اپنے ارکانِ سلطنت کے سرتابی کی اور کہا یہ جادوگر یا دیوانہ ہے

فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ

در نتیجه او و سپاهیانش را گرفتیم و به دریا افکندیم، در حالی که [به سبب لجبازی و دشمنی] مستحقّ سرزنش بود.

ما هم او را با همه سپاهش (به قهر) گرفتیم و به دریا انداختیم که در خور هر نکوهش و ملامت بود.

so we seized him and his hosts and cast them into the sea. indeed, he was blameworthy.

پھر ہم نے اسے اور اس کے لشکروں کو پکڑ لیا پھر ہم نے انہیں سمند رمیں پھینک دیا اور اس نے کام ہی ملامت کا کیا تھا

وَفِي عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ

و [نیز] در [سرگذشت قوم] عاد هنگامی که بر آنان باد هلاک کننده ای فرستادیم [عبرتی است.]

و نیز در قوم عاد که بر هلاکشان تندباد خزان فرستادیم (عبرت خلق است).

and in aad. we let loose on them a withering wind

اور قوم عاد میں بھی (عبرت ہے) جب ہم نے ان پر سخت آندھی بھیجی

مَا تَذَرُ مِن شَيْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا جَعَلَتْهُ كَالرَّمِيمِ

[آن باد] هیچ چیزی را که بر آن می وزید، رها نمی کرد مگر آنکه آن را به صورت استخوان پوسیده ای می ساخت.

که آن باد هلاک به چیزی نمی‌گذشت جز آنکه آن را مانند استخوان پوسیده می‌گردانید.

that left nothing it came upon, except that it was ashes.

جو کسی چیز کو نہ چھوڑتی جس پر سے وہ گزرتی مگر اسے بوسیدہ ہڈیوں کی طرح کر دیتی

وَفِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ

و [نیز] در قوم ثمود [عبرتی است] هنگامی که [پس از پی کردن ناقه] به آنان گفته شد: زمانی کوتاه [که بیش از سه روز نیست، از زندگی] برخوردار باشید [که عذاب خواهد رسید.]

و هم در قوم ثمود (بر خلق عبرتی است) که به آنان گفته شد: اینک گرم تعیّش و تمتّع (حیوانی) باشید تا هنگام معیّن (که وعده انتقام حق فرا می‌رسد).

and in thamood it was said to them: `take your enjoyment for awhile! `

اور قوم ثمود میں بھی (عبرت ہے) جب ہ ان سے کہا گیا ایک وقت معین تک کا فائدہ اٹھاؤ

فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَهُمْ يَنظُرُونَ

ولی [آنان در آن سه روز هم که مهلت داشتند باز] از فرمان پروردگارشان سرپیچی کردند، پس صاعقه مرگبار آنان را فراگرفت در حالی که آنان با ترس و حیرت به آن می نگریستند.

آنها هم از فرمان خدای خود سرکشیدند پس آنها را صاعقه آتش درگرفت در حالی که (هلاک خویش را) به چشم مشاهده می‌کردند.

but in their pride they turn away from the commandment of their lord and the thunderbolt struck them whilst they were looking;

پھر انہوں نے اپنے رب کے حکم سے سرتابی کی تو ان کو بجلی نے آ پکڑا اوروہ دیکھ رہے تھے

فَمَا اسْتَطَاعُوا مِن قِيَامٍ وَمَا كَانُوا مُنتَصِرِينَ

پس [با آمدن عذاب و به سبب اینکه هیچ مهلتی نیافتند] نه قدرت برخاستن از جای خود را داشتند و نه دادخواهی کردند.

در حالی که نه هیچ توانایی برخاستن (و گریختن) داشتند و نه هیچ یار و مددکاری یافتند.

they could neither stand up straight, nor were they helped.

پھر نہ تو وہ اٹھ ہی سکے اور نہ وہ بدلہ ہی لے سکے

وَقَوْمَ نُوحٍ مِّن قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

و قوم نوح را پیش از این [هلاک کردیم]؛ زیرا آنان همواره مردمی نافرمان بودند.

و پیش از این اقوام هم قوم نوح را هلاک کردیم که مردمی فاسق و نابکار بودند.

and before them the nation of noah, indeed they were a debauched nation.

اور قوم نوح کو اس سے پہلے (ہلاک کر دیا) بے شک وہ نافرمان لوگ تھے

وَالسَّمَاء بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ

و آسمان را به قدرت ونیرو بنا کردیم و ما [همواره] وسعت دهنده ایم.

و کاخ رفیع آسمان را ما به قدرت خود برافراشتیم و ماییم که مقتدریم.

we built the heaven with might, and we widely extended it.

اور ہم نے آسمان کو قدرت سے بنایا اور ہم وسیع قدرت رہنے والے ہیں

وَالْأَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ

و زمین را گستردیم و چه نیکو گستراننده ای هستیم.

و زمین را بگستردیم و چه نیکو مهدی بگستردیم.

and we cradled the earth. and we are the best of cradlers.

اورہم نے ہی زمین کو بچھایا پھر ہم کیا خوب بچھانے والے ہیں

وَمِن كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

واز هر چیزی جفت آفریدیم باشد که متذکّر [این حقایق که نشانه هایی بر قدرت، حکمت و ربوبیت خداست] شوید.

و از هر چیزی دو نوع (نر و ماده) بیافریدیم تا مگر متذکر (حکمت خدا) شوید.

we created two kinds of all things, so that you will remember.

اور ہم نے ہی ہر چیز کا جوڑا پیدا کیا تاکہ تم غور کرو

فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ مُّبِينٌ

پس به سوی خدا بگریزید [که] بی تردید من از سوی او بیم دهنده ای روشنگرم.

باری، به درگاه خدا گریزید، که من از جانب او با بیانی روشن شما را می‌ترسانم.

therefore, flee to allah. i am a clear warner to you from him.

پھر الله کی طرف دوڑو بے شک میں تمہارے لیے الله کی طرف سے کھلم کھلا ڈرانے والا ہوں

وَلَا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ إِنِّي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ مُّبِينٌ

و با خدا معبودی دیگر قرار ندهید، یقیناً من از سوی او بیم دهنده ای آشکارم.

و هرگز با خدای یکتا خدایی دیگر نپرستید که من از جانب او با بیانی روشن شما را می‌ترسانم.

do not set up with allah another god. i am a clear warner to you from him.

اور اللہ کے ساتھ کوئی دوسرا معبود نہ ٹھراؤ بےشک میں تمہارے لئے اس کی طرف سے کھلم کھلا ڈرانے والا ہوں

كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

همچنین هیچ پیامبری بر کسانی که پیش از اینان بودند نیامد مگر اینکه گفتند: جادوگر یا دیوانه است!

همچنان (که تو را ای رسول تکذیب کردند) هیچ رسولی بر امم پیشین نیامد جز آنکه (او را تکذیب کرده و) گفتند: او ساحر یا دیوانه است.

similarly, no messenger came to those before them but they said: `sorcerer, or mad! `

اسی طرح ان سے پہلوں کے پا س بھی جب کوئی رسول آیا تو انہوں نے یہی کہا کہ یہ جادوگر یا دیوانہ ہے

أَتَوَاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ

آیا [این اقوام] یکدیگر را به این گونه داوری [ناحق درباره پیامبرشان] سفارش کرده بودند؟! [نه] بلکه همه آنان گروهی یاغی و سرکش بودند [و این یاوه گویی ها، محصول سرکشی و یاغی گری آنان بود.]

آیا بر این تکذیب، مردم اعصار به یکدیگر سفارش کرده‌اند؟ (یا نه؟) بلکه این مردم (همه بالذّات) گروهی سرکش و نافرمانند.

have they handed this down from one to another? no, rather, they are an insolent nation.

کیا ایک دوسرے سے یہی کہ مرے تھے نہیں بلکہ وہ خود ہی سرکش ہیں

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَا أَنتَ بِمَلُومٍ

بنابراین از این سبک مغزان باطل گو، روی برگردان [که تو اتمام حجت کردی] و شایسته سرزنش نیستی؛

پس (تو هم ای رسول ما) از این مردم کافر روی بگردان که (اتمام حجّت کردی و) دیگر هیچ در خور نکوهش و ملامت نیستی.

so turn away from them, you shall not be blamed,

پس آپ ان کی پرواہ نہ کیجیئے آپ پر کوئی الزام نہیں

وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِينَ

و پند ده؛ زیرا پند به مؤمنان سود می دهد؛

و (امّت را) تذکّر و پند می‌ده که پند و تذکّر (اگر کافران را نفع ندهد) مؤمنان را سودمند افتد.

but remind, the reminder will benefit the believers.

اور نصیحت کرتے رہیئے بے شک ایمان والوں کو نصیحت نفع دیتی ہے

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

و جن و انس را جز برای اینکه مرا بپرستند نیافریدیم؛

و من جنّ و انس را نیافریدم مگر برای اینکه مرا (به یکتایی) پرستش کنند.

i have not created mankind and jinn except to worship me.

اور میں نے جن اور انسان کو بنایا ہے تو صرف اپنی بندگی کے لیے

مَا أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ

از آنان هیچ رزقی نمی خواهم، و نمی خواهم که مرا طعام دهند.

من از (خلق) آنها رزق و طعام (و هیچ گونه سودی) بر خود نخواستم.

i do not desire provision from them, nor do i desire that they should feed me.

میں ان سے کوئی روزی نہیں چاہتا ہوں اور نہ ہی چاہتا ہوں کہ وہ مجھے کھلائیں

إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ

بی تردید خدا خود روزی دهنده و صاحب قدرت استوار است.

همانا روزی بخشنده خلق تنها خداست که صاحب قوّت و قدرت ابدی است.

surely, allah is the provider, the possessor of power, the mighty.

بے شک الله ہی بڑا روزی دینے والا زبردست طاقت والا ہے

فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِّثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلَا يَسْتَعْجِلُونِ

پس برای کسانی [از قوم تو] که ستم ورزیدند، سهمی از عذاب است مانند سهم هم مسلکانشان [از امت های پیشین] ، بنابراین شتاب در آمدن آن را نخواهند.

پس این ستمکاران را هم گناهی و کیفری مانند اصحاب و امثالشان (از امم پیشین) خواهد بود، باری آن را به عجله از من نخواهند (و به مهلتی که دادیم مغرور نشوند البتّه روز انتقامشان می‌رسد).

the evildoers shall have for their portion, a portion like their companions (who were destroyed before them). therefore, they should not ask us to hasten!

پس بے شک ان کے لیے جو ظالم ہیں حصہ ہے جیسا کہ ان کے ساتھیوں کا حصہ تھا تو وہ مجھ سے جلدی کا مطالبہ نہ کریں

فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِن يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

پس وای بر کسانی که کافر شدند از آن روزشان که به آن وعده داده می شوند.

پس (آن گاه که زمان کیفر فرا رسید) وای بر آنان که کافر شدند از آن روز سختی که (رسولان) به آنها وعده می‌دهند (که در دنیا به قتل و اسارت و در عقبی به قهر و عقوبت محکومند).

woe then to the unbelievers for their day which they were promised!

پس ہلاکت ہے ان کے لیے جو کافر ہیں اس دن جس کا ان سے وعدہ کیا جاتا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

وَالطُّورِ

سوگند به [کوهِ] طور،

قسم به طور سینا.

by the mount

قسم ہے طور کی

وَكِتَابٍ مَّسْطُورٍ

و به کتابی که نوشته شده،

قسم به کتاب مسطور (قرآن).

and by the book in lines

اور اس کتاب کی جو لکھی گئی ہے

فِي رَقٍّ مَّنشُورٍ

در صفحه ای باز و گسترده،

که در صحیفه‌ای گشوده فرستاد.

in an exposed parchment

کشادہ ورقوں میں

وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ

و به آن خانه آباد،

قسم به بیت المعمور (کعبه اهل زمین یا مسجد ملایک آسمان).

by the visited house,

اور آباد گھر کی قسم ہے

وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ

و به آن سقف برافراشته،

قسم به طاق بلند آسمان.

and the uplifted roof

اور اونچی چھت کی

وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ

و به آن دریای مملو و برافروخته،

قسم به دریای آتش فروزان (که خدا روز قیامت دریا را آتش سازد و بر دوزخیان فرو ریزد).

and the sea that is full

اور جوش مارتے ہوئے سمندر کی

إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَاقِعٌ

که بی تردید عذاب پروردگارت واقع شدنی است؛

قسم به این امور که البته عذاب خدای تو واقع خواهد شد.

surely, the punishment of your lord is about to come,

بے شک آپ کے رب کا عذاب واقع ہوکر رہے گا

مَا لَهُ مِن دَافِعٍ

و آن را هیچ مانع و بازدارنده ای نیست.

هیچ کس دافع آن نخواهد بود.

there is none to prevent it.

اسے کوئی ٹالنے والا نہیں ہے

يَوْمَ تَمُورُ السَّمَاء مَوْرًا

[و آن در] روزی [است] که آسمان به حرکت و لرزه ای سخت در آید؛

روزی که آسمان سخت جنبش کند.

upon the day when the heaven spins dizzily

جس دن آسمان تھرتھرا کر لرزنے لگے گا

وَتَسِيرُ الْجِبَالُ سَيْرًا

و کوه ها [چون گرد و غبار] سریع و تند، روان شوند.

و کوهها تند به گردش آید.

and the mountains move, moving.

اور پہاڑ تیزی سے چلنے لگیں گے

فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ

پس در آن روز وای بر تکذیب کنندگان!

در آن روز سخت وای بر آنان که (وعده حق و کتاب و رسول او را) تکذیب کردند.

on that day woe to those who belied

پس اس دن جھٹلانے والوں کے لیے ہلاکت ہے

الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ

همانان که با فرو رفتن [در گفتار و کردار باطل با حقایق] بازی می کنند.

آنان که به بازیچه دنیا فرو شدند.

those who are in plunging, playing.

جو جھوٹی باتوں میں لگے ہوئے کھیل رہے ہیں

يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ دَعًّا

روزی که آنان را با خشونت و زور به سوی آتش می رانند.

آن روز آنها را سخت به آتش دوزخ برانند.

on that day when they shall be pitched into the fire of gehenna (hell),

جس دن وہ دوزخ کی آگ کی طرف بری طرح سے دھکیلے جائیں گے

هَذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ

[و به آنان می گویند:] این همان آتشی است که همواره آن را تکذیب می کردید.

این همان آتشی است که تکذیب آن می‌کردید.

(it will be said to them): `this is the fire which you belied!

یہی وہ آگ ہے جسے تم دنیا میں جھٹلاتے تھے

أَفَسِحْرٌ هَذَا أَمْ أَنتُمْ لَا تُبْصِرُونَ

آیا این آتش هم جادوست [چنانکه در دنیا وحی را جادو می پنداشتید] یا شما [این واقعیت آشکار را] نمی بینید [چنانکه در دنیا حقایق را نمی دیدید؟]

آیا این (آتش دوزخ) هم به نظرتان سحر است یا آنکه هنوز چشم بصیرت باز نمی‌کنید؟

is this magic, or is it that you do you not see?

پس کیایہ جادو ہے یا تم دیکھتے نہیں

اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاء عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

در آن در آیید [و بسوزید]؛ پس صبر کنید یا نکنید برای شما یکسان است. فقط اعمالی را که همواره انجام می دادید، جزا داده می شوید.

باری، به دوزخ در شوید که صبر و بی‌صبری به حالتان یکسان است، و بس آنچه کردید امروز همان را جزا یابید.

roast in it, bear it with or without patience, it is the same, you are only being recompensed for that which you used to do. `

اس میں داخل ہو جاؤ پس تم صبر کرو یا نہ کرو تم پر برابر ہے تمہیں تو ویسا ہی بدلہ دیا جائے گا جیسا تم کرتے تھے

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَعِيمٍ

بی تردید پرهیزکاران در بهشت ها و نعمتی فراوان اند.

متقیان هم در باغهای بهشت پر نعمتند.

but in the gardens the righteous shall live in bliss,

بے شک پرہیز گار باغوں اور نعمتوں میں ہوں گے

فَاكِهِينَ بِمَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

به آنچه پروردگارشان به آنان عطا کرده و [برای آنکه] پروردگارشان آنان را از عذاب دوزخ مصون داشته، شادمان و مسرورند.

آنان به نعمتی که خدایشان نصیبشان فرموده دلشادند و خدایشان از عذاب دوزخ محفوظشان داشته است.

rejoicing in all their lord has given them, and their lord will guard them against the punishment of hell.

محظوظ ہو رہے ہوں گے اس سے جو انہیں ان کے رب نے عطا کی ہے اور ان کو ان کے رب نے عذاب دوزخ سے بچا دیا ہے

كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

[به آنان گویند:] به پاداش اعمالی که همواره انجام می دادید [از این نعمت ها] بخورید و بیاشامید، گوارایتان باد.

بخورید و بیاشامید شما را گوارا باد به پاداش اعمال نیکی که انجام می‌دادید.

(it will be said): `eat and drink with a good appetite because of that which you did. `

مزے سے کھاؤ اور پیو بدلے ان (اعمال) کے جو تم کیا کرتے تھے

مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَّصْفُوفَةٍ وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍ عِينٍ

[این] در حالی [است] که بر تخت هایی ردیف و به هم پیوسته تکیه می زنند و حورالعین را به همسری آنان در می آوریم.

در حالی که نزدیک هم بر تختها (ی عزّت) تکیه زده‌اند و ما حور العین را همجفت آنان گردانیده‌ایم.

(they shall be) reclining on couches ranged in rows and we shall wed them to houris (virgins of paradise) with large wide eyes.

تختوں پر تکیہ لگائے ہوئے جو قطاروں میں بچھے ہوئے ہیں اور ہم ان کا نکاح بڑی بڑی آنکھوں والی حوروں سے کر دیں گے

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُم بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُم مِّنْ عَمَلِهِم مِّن شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

و کسانی که ایمان آوردند و فرزندانشان [به نوعی] در ایمان از آنان پیروی کردند، فرزندانشان را [در بهشت] به آنان ملحق می کنیم و هیچ چیز از اعمالشان را نمی کاهیم؛ هر انسانی در گرو اعمال خویش است.

و آنان که ایمان آوردند و فرزندانشان هم در ایمان پیرو ایشان شدند ما آن فرزندان را به آنها برسانیم و از پاداش عمل آنان هیچ نکاهیم. هر نفسی در گرو عملی است که اندوخته است.

those who believe, and whose descendants follow in belief, we will join their descendants to them. and we will not reduce them of anything of their deeds. every one is pledged for what he has earned.

اور جو لوگ ایمان لائے اور ان کی اولاد نے ایمان میں ان کی پیروی کی ہم ان کے ساتھ ان کی اولاد کو بھی (جنت) میں ملا دیں گے اور ان کے عمل میں سے کچھ بھی کم نہ کریں گے ہر شخص اپنے عمل کے ساتھ وابستہ ہے

وَأَمْدَدْنَاهُم بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِّمَّا يَشْتَهُونَ

و [همواره] به آنان انواع میوه ها و گوشتهایی که دلخواه آنان است، می رسانیم.

و بر آن بهشتیان از هر نوع میوه و گوشت‌های لذیذ که مایل باشند فراوان بیفزاییم.

we shall give them fruits and meat as they desire.

اور ہم انہیں اور زیادہ میوے دیں گے اور گوشت جو وہ چاہیں گے

يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَّا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ

آنان در بهشت، جام های [پر از شراب طهور را] که نه در آن [پس از نوشیدنش، زمینه] بیهوده گویی و نه [خوردنش] گناه است، از دست یکدیگر می گیرند.

آنها در بهشت جام شراب گوارا را چنان سریع از دست هم بگیرند که گویی منازعه می‌کنند در صورتی که آنجا کار لغو و باطل و نزاع و خلاف و بزهکاری هیچ نیست.

there they will pass a goblet to one another with neither idle talk nor sin,

وہاں ایک دوسرے سے شراب کا پیالہ لیں گے جس میں نہ بکواس ہو گی نہ گناہ کا کام

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّكْنُونٌ

و [همواره برای پذیرایی از آنان] نوجوانانی پیرامونشان می گردند که گویا مرواریدی نهفته در صدف هستند.

و پسرانی مانند لؤلؤ مکنون گردشان (بر انجام خدمت) می‌گردند.

and youths, of their own, shall pass among them as if they were hidden pearls.

اور ان کے پاس لڑکے ان کی خدمت کے لیے پھر رہے ہوں گے گویا وہ غلافوں میں رکھے ہوئے موتی ہیں

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ

و به یکدیگر روی می کنند [و از احوالات گذشته] از هم می پرسند.

و آنها با هم به صحبت رو کرده و از سرگذشت یکدیگر پرسش کنند.

they will go to one another asking each other questions:

اورایک دوسرے کی طرف متوجہ ہو کر آپس میں پوچھیں گے

قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ

می گویند: ما پیش تر [در دنیا] در میان کسان خود [از عذاب امروز] ترسان بودیم؛

و با هم گویند: ما از پیش میان اهل و قبیله خود خداترس بودیم.

`when we were among our people, ` they will say, `we were ever fearful,

کہیں گے ہم تو اس سے پہلے اپنے گھروں میں ڈرا کرتے تھے

فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ

ولی خدا بر ما منت نهاد و ما را از عذاب مرگبار حفظ کرد.

خدا هم بر ما منّت نهاد و ما را از عذاب سموم دوزخ محفوظ داشت.

but allah has been gracious to us and has protected us from the punishment of the burning wind.

پس الله نے ہم پر احسان کیا اور ہمیں لُو کے عذاب سے بچا لیا

إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ

از پیش او را [برای نجات از عذاب] می خواندیم؛ زیرا که او نیکوکار و مهربان است.

زیرا ما از این پیش خدا را به حقیقت پرستش می‌کردیم که او خود (بر بندگانش) بسیار نیکخواه و مهربان است.

before, we were supplicating to him. he is the giving, the most merciful. `

بے شک ہم اس سے پہلے اسے پکارا کرتے تھے بے شک وہ بڑا ہی احسان کرنے والا نہایت رحم والا ہے

فَذَكِّرْ فَمَا أَنتَ بِنِعْمَتِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ

پس [مشرکان را] هشدار ده که تو به لطف و رحمت پروردگارت نه کاهنی نه دیوانه؛

پس (ای رسول ما، خلق را) متذکر ساز که به نعمت پروردگارت از جنون و کهانت هیچ در تو نیست.

therefore, remind. by the favor of allah, you are neither a soothsayer, nor mad.

پس نصیحت کرتے رہئے آپ اپنے رب کے فضل سے نہ کاہن ہیں نہ دیوانہ ہیں

أَمْ يَقُولُونَ شَاعِرٌ نَّتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ

بلکه این سبک مغزانند که می گویند: او شاعری است که برای او حوادث تلخ روزگار و آمدن مرگش را انتظار می بردیم!

بلکه (کافران نادان) گویند: (محمّد) شاعری است ماهر و ما حادثه مرگ او را انتظار داریم.

or do they say: `he is a poet, we are waiting for some misfortune to befall him? `

کیا وہ کہتے ہیں کہ وہ شاعر ہے ہم اس پر گردشِ زمانہ کا انتظار کر رہے ہیں

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّي مَعَكُم مِّنَ الْمُتَرَبِّصِينَ

بگو: [هلاکت خود را] انتظار برید که من هم با شما از منتظرانم.

بگو: شما به انتظار (مرگ من) باشید که من هم از منتظران (مرگ و هلاک شما) هستم.

say: `wait if you will; i shall be waiting with you. `

کہہ دو تم انتظار کرتے رہو بے شک میں بھی تمہارے ساتھ منتظر ہوں

أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُم بِهَذَا أَمْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ

آیا عقل هایشان آنان را به این گفتارهای باطل و یاوه [بر ضد تو و قرآن] وا می دارد، یا [نه] آنان مردمی طغیان گر و سرکش اند؟

آیا زیرکی و خیالات باطلشان بر این وا می‌دارد (که تکذیب تو کنند) یا (از جهل و کبر و نخوت) خود قومی سرکش و نافرمانند؟

or, do their intellects order them to do this? or, are they an insolent people?

کیا ان کی عقلیں انہیں اس بات کا حکم دیتی ہیں یا وہ خود ہی سرکش ہیں

أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَل لَّا يُؤْمِنُونَ

یا می گویند: قرآن را از پیش خود ساخته [و به خدا نسبت داده است؟ چنین نیست که می پندارند] ، بلکه [قرآن وحی الهی است، ولی اینان] ایمان نمی آورند.

بلکه می‌گویند: او قرآن را از پیش خود فرابافته است (چنین نیست) بلکه آنها ایمان نمی‌آورند.

do they say: `he has invented it? ` no, they do not believe.

یا وہ کہتے ہیں کہ اس نے اسے خود بنا لیا ہے بلکہ وہ ایمان ہی نہیں لاتے

فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ

پس اگر [در ادعای خود] راستگویید،سخنی مانند آن بیاورید.

پس اگر راست می‌گویند آنها هم کلامی مانند قرآن بیاورند.

let them produce a phrase like it, if what they say is true!

پس کوئی کلام اس جیسا لے آئيں اگر وہ سچے ہیں

أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ

آیا آنان از غیر [آن] چیزی [که دیگران را از آن آفریده اند،] آفریده شده اند.

آیا این خلق (بدون خالق) از نیستی صرف به وجود آمدند؟یا (خویشتن را) خود خلق کردند؟

or, were they created out of nothing? or, were they their own creators?

کیا وہ بغیر کسی خالق کے پیدا ہو گئے ہیں یا وہ خود خالق ہیں

أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بَل لَّا يُوقِنُونَ

یاآنان آسمان ها و زمین را آفریده اند؟ نه، بلکه یقین ندارند.

یا آنکه آسمانها و زمین را این مردم آفریدند؟نه، بلکه به یقین (خدا را) نشناختند.

or, did they create the heavens and the earth? no, their belief is not certain!

یا انہوں نے آسمانوں اور زمین کوبنایا ہے نہیں بلکہ وہ یقین ہی نہیں کرتے

أَمْ عِندَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُصَيْطِرُونَ

آیا خزانه های [علم و قدرت] پروردگارت نزد آنان است [که هر کس را اینان به پیامبری برگزینند، پیامبر است و چون تو را پیامبر نمی دانند، پس پیامبر نیستی؟] یا بر تدبیر امور هستی و بر خدا مسلط اند [که اگر بخواهند این مقام را از تو سلب کنند، بتوانند؟]

آیا گنجهای رحمت پروردگارت نزد آنهاست یا هیچ قدرت و سلطنتی دارند؟

or, are the treasures of your lord in their keeping? or, are they the controllers?

کیا ان کے پاس آپ کے رب کے خزانے ہیں یا وہ داروغہ ہیں

أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ فِيهِ فَلْيَأْتِ مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ

یا برای آنان نردبانی است که [بر آن برشوند و] در آن خبرهای غیبی را بشنوند؟ پس باید شنونده اش دلیلی آشکار [بر ادعایش] بیاورد؟

یا نردبامی دارند که به آسمان بر شوند و (سخن وحی فرشتگان) بشنوند؟اگر چنین است شنونده‌شان حجت روشن بیاورد.

or, do they have a ladder on which they listen? then let any of them that has listened bring a clear authority.

کیا ان کے پاس کوئی سیڑھی ہے کہ وہ اس پر چڑھ کر سن آتے ہیں تو لے آئے ان میں سے سننے والا کوئی دلیل واضح

أَمْ لَهُ الْبَنَاتُ وَلَكُمُ الْبَنُونَ

یا سهم خدا دختران است و سهم شما پسران؟

آیا خدا را دختران و شما را پسران خواهد بود (که ملایک را دختران خدا دانید).

or, has he daughters, and they sons?

کیا اس کے لیے توبیٹیاں ہیں اور تمہارے لیے بیٹے

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُم مِّن مَّغْرَمٍ مُّثْقَلُونَ

یا از آنان [در برابرابلاغ رسالت] پاداشی می خواهی که از خسارت آن سنگین بارند؟

آیا تو (ای رسول) از آنها اجر رسالت خواهی که زیر بار سنگین غرامت بمانند؟

or, do you ask them for a wage, so that they become weighed down in debt?

کیا آپ ان سے کوئی صلہ مانگتے ہیں کہ وہ تاوان سے دبے جا رہے ہیں

أَمْ عِندَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

یا علم غیب نزد آنان است که آنان [ادعای خود را از روی آن] می نویسند؟

آیا علم غیب با آنهاست که از آن عالم خبری نگارند؟

or, is the unseen in their keeping, so they are writing it down?

یا ان کے پاس علم غیب ہے کہ وہ اسے لکھتے رہتے ہیں

أَمْ يُرِيدُونَ كَيْدًا فَالَّذِينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَكِيدُونَ

یا می خواهند [بر ضد تو] نیرنگ و فریبی به کار گیرند؟ ولی کافران [بدانند که] خود اسیر و محکوم نیرنگ شده اند.….

یا که می‌خواهند با تو مکر و تزویری اندیشند؟کافران خود به مکر (و انتقام حق) گرفتارند.

or, do they desire to outwit? the unbelievers are the outwitted.

کیا وہ کوئی داؤ کرنا چاہتے ہیں پس جو منکر ہیں وہی داؤ میں آئے ہوئے ہیں

أَمْ لَهُمْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ

آیا آنان را معبودی جز خداست؟ خدا از آنچه شریک او قرار می دهند، منزّه است.….

آیا بر آنها خدایی جز خدای یکتا هست؟که خدا از هر چه شرک و شریک او گیرند پاک و منزه است.

or, do they have a god, other than allah? exaltations to allah above that which they associate!

کیا سوائے الله کے ان کا کوئی اور معبود ہے الله اس سےپاک ہے جو وہ شریک ٹھہراتے ہیں

وَإِن يَرَوْا كِسْفًا مِّنَ السَّمَاءِ سَاقِطًا يَقُولُوا سَحَابٌ مَّرْكُومٌ

و اگر پاره سنگی در حال سقوط از آسمان ببینند [فکر نمی کنند عذاب است، بلکه چنان بر انکار حق اصرار دارند که] می گویند: ابری متراکم است!

این کافران اگر هم سقوط قطعه‌ای از آسمان را به چشم ببینند باز خواهند گفت: این پاره ابری متراکم است.

even if they saw lumps falling from the sky they would say: `a massed cloud! `

اگر وہ ایک ٹکڑا آسمان سے گرتا ہوا دیکھ لیں تو کہہ دیں کہ تہ بہ تہ جما ہوا بادل ہے

فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ

[اکنون که با هیچ دلیلی هدایت نمی شوند] پس آنان را واگذار تا آن روزشان را که در آن هلاک می شوند، ببینند.

اینان را به (جهل) خود رها کن تا به روز سختشان که آن روز یکسر بیهوش و هلاک می‌شوند عاقبت برسند.

so leave them till they encounter their day in which they shall be thunderstruck.

پس آپ انہیں چھوڑ دیجیئے یہاں تک کہ وہ اپنا وہ دن دیکھ لیں جس میں وہ بے ہوش ہو کر گر پڑیں گے

يَوْمَ لَا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ

روزی که نیرنگشان چیزی از عذاب را از آنان دفع نمی کند و یاری هم نخواهند شد.

آن روزی که مکر و تدبیرشان هیچ به کارشان نیاید و هیچ کس یاریشان نکند.

the day when their guile shall not relieve them a thing, and they shall not be helped.

جس دن ان کا داؤ ان کے کچھ بھی کام نہ آئے گا اور نہ انہیں مدد دی جائے گی

وَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذَابًا دُونَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

برای ستمکاران جز این عذاب آخرتی عذابی دیگر [در دنیا] خواهد بود [و آن درهم کوبیده شدنشان در جنگ بدر است] ، ولی بیشترشان معرفت و آگاهی [به وضع خود در آینده] ندارند.

و برای ستمکاران عالم (در دنیا) عذابی پیش از آن (جهنم قیامت) خواهد بود ولیکن اکثرشان نمی‌دانند.

for the harmdoers there is indeed, a punishment before that, but most of them do not know.

اوربے شک ان ظالموں کو علاوہ اس کے ایک عذاب (دنیا میں) ہوگا لیکن اکثر ان میں سے نہیں جانتے

وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ

و در برابر حکم پروردگارت شکیبایی کن که تو زیر نظر و مراقبت ما هستی، و هنگامی که [از خواب] برمی خیزی پروردگارت را همراه با سپاس و ستایش تسبیح گوی.

باری بر حکم خدا صبر کن که تو منظور نظر مایی. و چون برخیزی (به نماز یا هر کاری) به ستایش خدای خود تسبیح گوی.

and be patient under the judgement of your lord, surely, you are before our eyes. and exalt with the praise of your lord when you arise,

اور اپنے رب کا حکم آنے تک صبر کر کیوں کہ بےشک آپ ہماری آنکھوں کے سامنے ہیں اور اپنے رب کی حمد کے ساتھ تسبیح کیجیئے جب آپ اٹھا کریں

وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ

و [نیز] پاره ای از شب و هنگام ناپدید شدن ستارگان [به سبب روشنایی صبح] خدا را تسبیح گوی.

و از شبانگاه هم پاره‌ای به تسبیح خدا پرداز و هنگام فرو رفتن ستارگان هم (به نماز صبح) تسبیح خدا گوی.

and exalt him in the night and at the declining of the stars.

اور (کچھ حصہ رات میں بھی) اس کی تسبیح کیا کیجیئے اور ستاروں کے غروب ہونے کے بعد بھی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى

سوگند به ستاره هنگامی که [برای غروب کردن در کرانه افق] افتد؛

قسم به ستاره چون فرود آید.

by the star when it plunges,

ستارے کی قسم ہے جب وہ ڈوبنے لگے

مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى

که هرگز دوست شما از راه راست منحرف نشده، و [در ایمان و اعتقادش از راه راست] خطا نرفته؛….

که صاحب شما (محمّد مصطفی ص) هیچ گاه در ضلالت و گمراهی نبوده است.

your companion is neither astray, neither errs,

تمہارا رفیق نہ گمراہ ہوا ہے اورنہ بہکا ہے

وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى

و از روی هوا و هوس سخن نمی گوید.

و هرگز به هوای نفس سخن نمی‌گوید.

nor does he speak out of desire.

اور نہ وہ اپنی خواہش سے کچھ کہتا ہے

إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى

گفتار او چیزی جز وحی که به او نازل می شود، نیست.

سخن او هیچ غیر وحی خدا نیست.

indeed it is not except a revelation which is revealed,

یہ تو وحی ہے جو اس پر آتی ہے

عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى

[فرشته] بسیار نیرومند به او تعلیم داده است.

او را (جبرئیل) همان (فرشته) بسیار توانا (به وحی خدا) علم آموخته است.

taught by one who is stern in power.

بڑے طاقتور (جبرائیل) نے اسے سکھایا ہے

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى

[همان که] دارای درایت و توانمندی شگفتی است، پس [به آنچه که مأمور انجامش می باشد] مسلط و چیره است.

همان ملک مقتدری که به خلقت کامل (و صورت ملکوتی بر رسول) جلوه کرد.

of might, he (gabriel) stood firm

جو بڑا زور آور ہے پس وہ قائم ہوا (اصلی صورت میں)

وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى

در حالی که در افق اعلا بود.

و آن رسول در افق اعلا (ی کمال و مشرق انسانیت) بود.

while he was in the highest horizon;

اور وہ (آسمان کے) اونچے کنارے پر تھا

ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى

سپس نزدیک رفت و نزدیک تر شد

آن گاه نزدیک آمد و بر او (به وحی حق) نازل گردید.

then he drew near, and became close

پھر نزدیک ہوا پھر اور بھی قریب ہوا

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى

پس [فاصله اش با پیامبر] به اندازه فاصله دو کمان گشت یا نزدیک تر شد.

(بدان نزدیکی که) با او به قدر دو کمان یا نزدیکتر از آن شد.

he was but two bows` length or even nearer,

پھر فاصلہ دو کمان کے برابر تھا یا اس سے بھی کم

فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى

آن گاه به بنده اش آنچه را باید وحی می کرد، وحی کرد.

پس (خدا) به بنده خود وحی فرمود آنچه که هیچ کس درک آن نتواند کرد.

so (allah) revealed to his worshiper (gabriel) that which he revealed (to prophet muhammad).

پھر اس نے الله کےبندے کے دل میں القا کیا جو کچھ القا کیا دل نے

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى

آنچه را دل [پیامبر] دید [به پیامبر] دروغ نگفت [تا او را درباره حقیقت فرشته وحی به وهم و خیال اندازد، بلکه به حضور و شهودش یقین کامل داشت.]

آنچه (در غیب عالم) دید دلش هم به حقیقت یافت و کذب و خیال نپنداشت.

his heart did not lie of what he saw.

جھوٹ نہیں کہا تھا جو دیکھا تھا

أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى

آیا در آنچه [به حقیقت] می بینید با او به سختی می ادله و ستیزه می کنید؟

آیا (شما کافران) با رسول بر آنچه (در شب معراج) به چشم مشاهده کرد ستیزه می‌کنید؟

what, will you dispute with him about what he sees!

پھر جو کچھ اس نے دیکھا تم اس میں جھگڑتے ہو

وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى

و بی تردید یک بار دیگر هم او را دیده است

و یکبار دیگر هم او را (یعنی جبرئیل را) رسول مشاهده کرد.

indeed, he saw him in another descent

اور اس نے اس کو ایک بار اور بھی دیکھا ہے

عِندَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى

نزد سدرة المنتهی،

در نزد (مقام) سدرة المنتهی (که آن درختی است در سمت راست عرش که منتهای سیر عقلی فرشتگان و ارواح مؤمنان تا آنجاست و بر مقام بالاتر آگاه نیستند).

at the lote tree (sidrat tree) of the ending

سدرة المنتہیٰ کے پاس

عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى

در آنجا که جنت الماوی است.

بهشتی که مسکن متقیان است در همان جایگاه سدره است.

close to the garden of refuge.

جس کے پاس جنت الماویٰ ہے

إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى

آن گاه که سدره را احاطه کرده بود آنچه [از فرشتگان، نور و زیبایی] احاطه کرده بود.

چون سدره را می‌پوشاند (از نور عظمت حق) آنچه که احدی از آن آگه نیست.

when there comes to the lote tree, that which comes

جب کہ اس سدرة پر چھا رہا تھا جو چھا رہا تھا (یعنی نور)

مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى

دیده [پیامبر آنچه را دید] بر غیر حقیقت و به خطا ندید و از مرز دیدن حقیقت هم درنگذشت.

چشم (محمّد ص از حقایق آن عالم) آنچه را باید بنگرد بی هیچ کم و بیش مشاهده کرد.

his eyes did not swerve, nor did they stray

نہ تو نظر بہکی نہ حد سے بڑھی

لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى

به راستی که بخشی از نشانه های بسیار بزرگ پروردگارش را دید.

آنجا از بزرگتر آیات حیرت‌انگیز پروردگارش را به حقیقت دید.

for indeed he saw one of the greatest signs of his lord.

بے شک اس نے اپنے رب کی بڑی بڑی نشانیاں دیکھیں

أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى

پس به من از لات و عزّی [دو بت خویش] خبر دهید

آیا دو بت بزرگ لات و عزّای خود را دیدید (که بی اثر است).

(among the idols) have you considered allat and al`uzza,

پھر کیا تم نے لات اور عزیٰ کو بھی دیکھاہے

وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى

و منات، سومین [بت] دیگرتان [که شما آنها را تمثال فرشتگانی به عنوان دختران خدا می پندارید،]

و منات سومین بت دیگرتان را دانستید (که جمادی بی‌نفع و ضرر است).

and, another, the third manat?

اور تیسرے منات گھٹیا کو ( دیکھا ہے)

أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنثَى

آیا [به پندار شما] ویژه شما پسر و ویژه او دختر است؟!

آیا شما را فرزند پسر و خدا را دختر است؟

what, have you males, and he females!

کیا تمہارے لیے بیٹے اور اس کے لیے بیٹیاں ہیں

تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى

در این صورت این تقسیمی ظالمانه است.

اگر چنین بودی باز هم تقسیمی ناروا و نادرست بودی.

that is indeed an unjust division.

تب تو یہ بہت ہی بری تقسیم ہے

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاء سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَاءهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَى

این بتان [که شما آنها را به عنوان شریک خدا گرفته اید] چیزی جز نام ها [ی بی معنا و بی مفهوم] که شما و پدرانتان [بر اساس حدس و گمان] نامگذاری کرده اید نیستند، خدا بر [حقّانیّت] آنها هیچ دلیلی نازل نکرده است. اینان فقط از پندار و گمان [بی پایه] و هواهای نفسانی پیروی می کنند، در حالی که مسلماً از سوی پروردگارشان برای آنان هدایت آمده است.

این بتها جز نامهایی که شما و پدرانتان بر آنها نهاده‌اید چیز دیگری نیست و خدا هیچ دلیلی بر (معبودیت) آنها نازل نفرموده؛ مشرکان چیزی غیر گمان باطل و هوای نفس فاسد خود را پیروی نمی‌کنند با آنکه از جانب خدایشان هدایت بر آنها آمد.

they are but names, named by you and your fathers. allah has not sent down any authority for them. they follow conjecture and their soul`s desire, even though the guidance of their lord has come to them.

یہ تو صرف نام ہی نام ہیں جو تم نے اور تمہارے باپ دادا نے گھڑ لیے ہیں جن پر خدا نے کوئی سندبھی نہیں اتاری وہ محض وہم اور اپنی خواہش کی پیروی کرتے ہیں حالانکہ ان کے پاس ان کے رب کے ہاں سے ہدایت آ چکی ہے

أَمْ لِلْإِنسَانِ مَا تَمَنَّى

مگر برای انسان آنچه را [چون حاجت بخشی بتان و شفاعت آنان] آرزو می کند، فراهم است؟….

آیا برای آدمی هر چه آرزو کند حاصل می‌شود؟

is the human to have whatever he fancies?

پھر کیا انسان کو وہی مل جاتا ہے جس کی تمنا کرتا ہے

فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَى

آخرت و دنیا فقط در سیطره مالکیّت و فرمانروایی خداست.

در صورتی که (انسان مالک هیچ نیست و) دنیا و آخرت همه ملک خداست.

to allah belongs the eternal life and the first life.

پس آخرت اور دنیا الله ہی کے اختیار میں ہے